Legitieme portie en onterving

Wat betekent onterven?

Een ouder kan in een testament een kind onterven. Dat betekent dat het kind niet als erfgenaam wordt benoemd.

Toch kan het kind vaak nog aanspraak maken op de legitieme portie. Dat is een financiële vordering op de nalatenschap.

Onterven betekent dus niet automatisch dat een kind niets ontvangt.

Hoe wordt de legitieme portie berekend?

De legitieme portie bedraagt de helft van het wettelijk erfdeel waarop het kind aanspraak zou hebben gehad zonder onterving. De berekening verloopt in twee stappen.

Stap 1: bepaal het wettelijk erfdeel
Het wettelijk erfdeel is het deel van de nalatenschap dat het kind bij versterf zou erven. Bij twee kinderen en geen langstlevende ouder heeft elk kind recht op de helft. Bij drie kinderen heeft elk kind recht op een derde.

Stap 2 — halveer het wettelijk erfdeel
De legitieme portie is de helft van dat wettelijk erfdeel, toegepast op de waarde van de nalatenschap.

De formule:

Legitieme portie = ½ × wettelijk erfdeel × waarde van de nalatenschap

Voorbeeld: twee kinderen, nalatenschap ter waarde van €300.000. Het wettelijk erfdeel per kind is €150.000. De legitieme portie per kind bedraagt €75.000.

De waarde van de nalatenschap wordt bepaald op het moment van overlijden. Giften die de overledene bij leven heeft gedaan, kunnen onder omstandigheden worden meegeteld bij de berekening. Dit noemen we de fictiefschuld of inkorting van giften — een punt dat in de praktijk regelmatig tot discussie leidt.

Afhankelijk van de omstandigheden kan de berekening complexer uitvallen, bijvoorbeeld bij een samengesteld gezin, bij een langstlevende-testament of wanneer de nalatenschap schulden bevat. In die gevallen is juridische begeleiding bij de berekening aan te raden.

Hoe eist u de legitieme portie op?

De legitieme portie ontvangt u niet automatisch, u moet deze actief opeisen bij de erfgenamen of de executeur. Dit gebeurt schriftelijk, bij voorkeur per aangetekende brief.

De wet stelt een verjaringstermijn: de vordering verjaart vijf jaar na het overlijden, of vijf jaar nadat u bekend bent geworden met het overlijden en uw onterving. Tijdige actie is daarbij essentieel.

In de praktijk verloopt het opeisen via de volgende stappen:

1. U stelt schriftelijk vast dat u aanspraak maakt op de legitieme portie.
2. U vraagt inzage in de boedelbeschrijving om de waarde van de nalatenschap te kunnen beoordelen.
3. Op basis daarvan berekent u uw vordering en deelt u die mee aan de erfgenamen of executeur.
4. Indien de andere partij niet meewerkt of de berekening betwist, kan een procedure bij de rechtbank volgen.

Bij een langstlevende-testament geldt een aanvullende regel: in veel gevallen hoeft de langstlevende ouder de legitieme portie pas uit te betalen na zijn of haar overlijden. De vordering wordt dan ‘geparkeerd’ als niet-opeisbare geldvordering. Of dit in uw situatie van toepassing is, hangt af van de inhoud van het testament.

Een erfrecht advocaat kan beoordelen wat de juiste route is in uw situatie en u begeleiden bij het opeisen. Plan een adviesgesprek als u wilt weten waar u staat.

Wat als de andere erfgenamen niet meewerken?

In de praktijk ontstaat bij het opeisen van de legitieme portie regelmatig discussie: over de waarde van de nalatenschap, over de vraag welke giften worden meegeteld, of over de vraag of de vordering al is verjaard.

Wanneer de andere erfgenamen of de executeur de samenwerking weigeren of de berekening betwisten, zijn er verschillende routes:

• Overleg
  In veel gevallen lost een gestructureerd gesprek, eventueel via een advocaat, de impasse op zonder procedure.
• Mediation
  Bij ernstige verstoorde verhoudingen kan een onafhankelijke mediator helpen om tot een oplossing te komen.
• Procedure bij de rechtbank
  Als overleg geen resultaat oplevert, kan de rechtbank worden gevraagd om de vordering vast te stellen en de uitbetaling af te dwingen.

Afhankelijk van de omstandigheden beoordeelt de rechter welke bedragen tot de nalatenschap worden gerekend en of giften uit het verleden worden meegewogen. Dit is algemene informatie en geen individueel juridisch advies.

Bent u al in gesprek met de andere erfgenamen maar loopt het vast? U kunt ook een second opinion aanvragen om uw positie en strategie te laten toetsen.

Wanneer moet de legitieme portie worden ingeroepen?

De wet kent een vervaltermijn. Een kind moet binnen een bepaalde periode na het overlijden ondubbelzinnig verklaren aanspraak te maken op de legitieme portie.

Wordt niet tijdig gehandeld, dan kan het recht vervallen.

Omdat termijnen strikt kunnen zijn, is tijdige juridische beoordeling belangrijk.

Recht op informatie

Om de legitieme portie te kunnen berekenen, heeft het kind recht op informatie over:

• De omvang van de nalatenschap
• Schulden
• Gedane giften

Wordt informatie niet verstrekt, dan kan juridische actie noodzakelijk zijn.

In dat geval kan sprake zijn van een breder conflict tussen erfgenamen.

Legitieme portie en langstlevende echtgenoot

Wanneer de wettelijke verdeling geldt, krijgt de langstlevende echtgenoot vaak de goederen van de nalatenschap.

De legitieme portie blijft dan een geldvordering, die meestal pas opeisbaar is bij overlijden van de langstlevende, tenzij het testament anders bepaalt.

De exacte positie hangt af van de inhoud van het testament en de gezinssituatie.

Kan een ouder de legitieme portie uitsluiten?

De legitieme portie is dwingend recht. Een ouder kan deze niet volledig uitsluiten.

Wel kunnen in een testament bepalingen worden opgenomen die invloed hebben op de opeisbaarheid of berekeningswijze.

Een zorgvuldige juridische analyse van het testament is daarom essentieel.

Praktijkvoorbeeld

Een kind was in het testament van haar vader onterfd. Zij ontving geen informatie over de omvang van de nalatenschap.

Na juridische bijstand werd inzicht verkregen in de bezittingen en eerder gedane schenkingen. Vervolgens kon de legitieme portie correct worden vastgesteld.

Elke situatie vraagt om een eigen juridische beoordeling.

Wanneer is juridische begeleiding verstandig?

Juridische begeleiding is met name raadzaam wanneer:

• U bent onterfd en twijfelt over uw rechten
• Onvoldoende informatie wordt verstrekt
• De berekening wordt betwist
• Er grote vermogensbestanddelen of ondernemingen zijn
• Internationale aspecten meespelen

Een erfrecht advocaat kan uw positie vaststellen en een passende strategie bepalen.

Bij internationale situaties kan aanvullend recht van toepassing zijn. Meer hierover leest u op onze pagina over internationaal erfrecht.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.