Partneralimentatie

Wat is partneralimentatie?

Partneralimentatie is een bijdrage in het levensonderhoud van de ex-partner die na de scheiding niet in eigen inkomen kan voorzien. De wet verplicht de andere partner tijdelijk bij te dragen, zodat de stap naar financiele zelfstandigheid geleidelijk kan worden gemaakt.

Partneralimentatie speelt het vaakst bij huwelijken of geregistreerde partnerschappen waarin een van de partners minder werkte vanwege zorgtaken of een loopbaanonderbreking. De rolverdeling tijdens het huwelijk is een van de factoren die de rechter of mediator meeweegt bij het bepalen van de behoefte.

Partneralimentatie heeft een ander doel dan kinderalimentatie. Kinderalimentatie is een bijdrage in de kosten van verzorging en opvoeding van het kind. Partneralimentatie is uitsluitend bedoeld voor het levensonderhoud van de ex-partner zelf.

Welke factoren bepalen de hoogte van partneralimentatie?

De hoogte van partneralimentatie wordt berekend aan de hand van twee grootheden: de behoefte van de ontvanger en de draagkracht van de betaler. De Tremanormen, de landelijk gehanteerde richtlijnen van rechtbanken voor het berekenen van alimentatie, bieden de methodiek voor deze berekening.

De volgende factoren spelen een rol bij het vaststellen van behoefte en draagkracht:

• Inkomensverschil tussen de ex-partners tijdens en na het huwelijk
• Welstandsniveau tijdens het huwelijk (de zogenoemde huwelijksgerelateerde behoefte)
• Verdiencapaciteit en inspanningsverplichting van de alimentatiegerechtigde
• Draagkracht van de alimentatieplichtige, inclusief vaste lasten en zorgkosten
• Duur van het huwelijk en de rolverdeling, waaronder zorgtaken voor kinderen
• Aanwezigheid en leeftijd van kinderen en de overeengekomen omgangsregeling

Er is geen standaardformule die altijd dezelfde uitkomst geeft. De berekening begint bij de behoefte van de ontvanger: wat is nodig om zo veel mogelijk dezelfde levensstandaard als tijdens het huwelijk te kunnen handhaven. Daarna wordt beoordeeld of de betaler voldoende draagkracht heeft. Als de draagkracht lager is dan de behoefte, is het alimentatiebedrag dienovereenkomstig lager. De alimentatieverplichting kan ook op nihil worden gesteld als er geen draagkracht aanwezig is.

Hoe wordt partneralimentatie vastgesteld?

Partneralimentatie kan op drie manieren worden geregeld, afhankelijk van de mate van overeenstemming tussen partijen:

• Overleg of mediation. Partijen maken samen afspraken, eventueel begeleid door een mediator. De afspraken worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant en door de rechter bekrachtigd.
• Advocaten in overleg. Elke partij wordt door een eigen advocaat bijgestaan. De advocaten stellen de uitgangspunten voor de berekening vast en leggen de afspraken schriftelijk vast in een convenant.
• Rechterlijke vaststelling. Als overleg niet lukt, kan de rechter op verzoek van een van de partners de hoogte en duur van de partneralimentatie vaststellen. Een advocaat stelt het verzoekschrift op en begeleidt de procedure.

Hoe lang duurt de partneralimentatieverplichting?

Sinds 1 januari 2020 geldt de Wet herziening partneralimentatie, die de maximale duur in de meeste gevallen heeft teruggebracht van twaalf naar vijf jaar. Op deze hoofdregel bestaan drie wettelijke uitzonderingen en een hardheidsclausule voor schrijnende gevallen:

• Huwelijk korter dan vijf jaar zonder kinderen: de alimentatieduur is gelijk aan de huwelijksduur.
• Huwelijk langer dan vijftien jaar waarbij de ontvanger binnen tien jaar de AOW-leeftijd bereikt: de termijn kan oplopen tot de AOW-leeftijd.
• Zorg voor kinderen jonger dan twaalf jaar: de alimentatieplicht duurt in beginsel voort tot het jongste kind twaalf jaar is; in deze gevallen kan de totale duur daardoor uitkomen op maximaal twaalf jaar.

De alimentatieverplichting eindigt van rechtswege bij hertrouwen of duurzaam samenwonen van de ontvanger (artikel 1:160 BW), bij het verstrijken van de overeengekomen of rechterlijk vastgestelde termijn, of bij een rechterlijk vastgestelde wijziging van omstandigheden.

Kan partneralimentatie worden gewijzigd?

Partneralimentatie kan worden gewijzigd als sprake is van een wezenlijke wijziging van omstandigheden bij een van de partijen. Voorbeelden zijn een aanzienlijke inkomensdaling, baanverlies, ernstige ziekte of het duurzaam samenwonen van de ontvanger.

Een wijzigingsverzoek loopt via overleg, mediation of een procedure bij de rechtbank. De rechter beoordeelt of de gewijzigde omstandigheden een aanpassing rechtvaardigen en of het nieuwe bedrag past bij de actuele draagkracht en behoefte. Een wijzigingsverzoek moet worden onderbouwd met actuele financiele gegevens, zoals loonstroken, belastingaangiften en een overzicht van vaste lasten.

Partijen kunnen in het convenant ook afspraken maken over indexering: de jaarlijkse automatische aanpassing van het alimentatiebedrag aan de wettelijke indexeringspercentages die jaarlijks door het ministerie van Justitie worden vastgesteld.

Hoe werkt de jaarlijkse indexering van partneralimentatie?

Partneralimentatie wordt op grond van artikel 1:402a BW jaarlijks automatisch aangepast aan de wettelijke indexering, tenzij partijen dat uitdrukkelijk in hun convenant uitsluiten. De indexering voor 2026 bedraagt 4,6%, zoals vastgesteld in de Beschikking wijzigingspercentage levensonderhoud 2026 en bekendgemaakt in de Staatscourant. Dat betekent dat een partneralimentatie van 1.000 euro per maand per 1 januari 2026 automatisch stijgt naar 1.046 euro per maand.

Op grond van artikel 1:402a BW worden alimentatiebedragen van rechtswege jaarlijks geindexeerd, tenzij partijen dat uitdrukkelijk in hun convenant uitsluiten. Zij kunnen ook een andere indexeringsmaatstaf afspreken, bijvoorbeeld gekoppeld aan de cao-loonontwikkeling. Een rechter zal zo’n afspraak in latere procedures in beginsel respecteren, tenzij de gevolgen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 1:159 lid 3 BW).

Wat zijn de fiscale gevolgen van partneralimentatie?

Betaalde partneralimentatie is onder voorwaarden aftrekbaar in de inkomstenbelasting als persoonsgebonden aftrekpost. De ontvanger geeft de ontvangen alimentatie op als belastbaar inkomen in box 1. Kinderalimentatie is niet aftrekbaar en niet belastbaar. Voor hogere inkomens is de aftrek gemaximeerd tot het basistarief; in 2026 bedraagt dat maximaal 37,56%. De netto-last van partneralimentatie kan daardoor anders uitpakken dan het brutobedrag suggereert.

De aftrek geldt uitsluitend voor betalingen op grond van een wettelijke onderhoudsplicht, vastgelegd in een rechterlijke beschikking of in een notarieel of schriftelijk convenant. Vrijwillige betalingen zonder juridische grondslag zijn niet aftrekbaar. Heeft u vragen over de fiscale gevolgen in uw situatie, dan is het verstandig om naast juridisch advies ook een belastingadviseur te raadplegen.

Wat als partneralimentatie niet wordt betaald?

Als de alimentatieplichtige partner niet betaalt, zijn er twee routes. Via overleg of mediation kan geprobeerd worden tot een betalingsregeling te komen. Als dat niet lukt, kan de alimentatiegerechtigde het LBIO inschakelen. Het LBIO (Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) is een overheidsinstantie die op verzoek de inning overneemt en zo nodig dwangmiddelen inzet, zoals beslag op loon of uitkering.

Bij een achterstand in de betaling kan ook de rechter worden verzocht om aanvullende maatregelen te treffen. Het LBIO werkt op basis van verdragsrelaties; bij een volledig buitenlandse situatie zijn andere incassoroutes nodig. Een advocaat kan beoordelen welke route in uw situatie het meest effectief is en of er aanleiding is om tegelijkertijd een wijzigingsverzoek in te dienen.

Partneralimentatie bij internationale scheiding

Bij een scheiding met een internationale component, bijvoorbeeld als een partner in het buitenland woont, een andere nationaliteit heeft of het huwelijk in het buitenland is gesloten, geldt aanvullende regelgeving. De EU Alimentatieverordening (nr. 4/2009) en het Haags Protocol (2007) bepalen welke rechter bevoegd is en welk recht van toepassing is op de alimentatieverplichting.

In de meeste gevallen is de rechter in het land waar de ontvanger gewoonlijk verblijft bevoegd, en is het recht van dat land van toepassing. Dat betekent ook dat procederen bij een Nederlandse rechter kan leiden tot toepassing van buitenlands alimentatierecht, als het toepasselijke recht op grond van het Haags Protocol naar een ander rechtsstelsel verwijst. Bij expats in Nederland of Nederlanders in het buitenland wordt dit vooraf geanalyseerd. Vroegtijdig juridisch advies is belangrijk, omdat de keuze van rechter en toepasselijk recht grote invloed kan hebben op de uitkomst.

Meer informatie over grensoverschrijdende scheidingszaken staat op de pagina internationaal familierecht.

Veelvoorkomende situaties bij partneralimentatie

1. Overleg en vastlegging in convenant

In veel situaties bereiken partijen via overleg of mediation duidelijke afspraken over partneralimentatie. De afspraken worden vastgelegd in het echtscheidingsconvenant en door de rechter bekrachtigd. Dit biedt beide partijen zekerheid en voorkomt discussie achteraf.

2. Procedure bij de rechtbank

Als overleg niet lukt, legt de rechter de hoogte en duur via een beschikking vast. De rechter weegt draagkracht, behoefte en de inspanningsverplichting van de ontvanger mee. Een advocaat stelt het verzoekschrift op, begeleidt de zitting en kan in hoger beroep gaan als de uitkomst wordt betwist.

3. Wijzigingsverzoek na ingrijpende omstandigheidswijziging

Wanneer de financiele situatie van een van de partijen ingrijpend verandert, kan de vastgestelde alimentatie te hoog of te laag zijn geworden. Een advocaat brengt de actuele draagkracht en behoefte in kaart en begeleidt u, via overleg of een procedure, naar een passende aanpassing.

4. Internationale alimentatieverplichting

Wanneer een van de partners naar het buitenland is verhuisd of daar woont, ontstaat een grensoverschrijdende alimentatiesituatie. De toepasselijke regelgeving en bevoegde rechter moeten worden vastgesteld voordat een procedure of aanpassing kan worden gestart.

Voorbeelden uit de praktijk

Ongelijke inkomenspositie na huwelijk met zorgtaken

De centrale rechtsvraag in deze zaak betrof de hoogte van de huwelijksgerelateerde behoefte na een langdurig huwelijk waarbij een van de partners de zorgtaken op zich had genomen. Door de loopbaanonderbreking bestond een aanzienlijk inkomensverschil tussen de ex-partners. De berekening vroeg om een zorgvuldige weging van de gederfde verdiencapaciteit, de actuele lasten en de vraag in welke mate de ontvangende partner kon bijdragen aan de eigen inkomsten. Wij begeleidden de cliënt bij de onderbouwing van de behoefte aan alimentatie en de beoordeling van de draagkrachtberekening van de wederpartij.

Wijzigingsverzoek na ingrijpende omstandigheidswijziging

De rechtsvraag in deze zaak was of een aanzienlijke inkomensdaling als gevolg van bedrijfsbeëindiging een wezenlijke wijziging van omstandigheden opleverde die aanpassing van de alimentatieverplichting rechtvaardigde. De beoordeling vroeg om een analyse van de actuele financiele positie, de vraag of de inkomensdaling vrijwillig was en of de alimentatieplichtige aan zijn inspanningsverplichting had voldaan. Wij onderbouwden het wijzigingsverzoek met actuele financiele gegevens en begeleidden het overleg met de wederpartij.

Grensoverschrijdende alimentatieverplichting

In een zaak met internationale elementen was de centrale vraag welk recht van toepassing was op de bestaande alimentatieverplichting nadat een van de partners naar een ander EU-land was verhuisd. De toepasselijke verordening en het Haags Protocol (2007) bepaalden het kader. Wij brachten de bevoegdheidsvraag en het toepasselijke recht in kaart en stelden vast welke procedure het meest passend was voor de omstandigheden van de cliënt.

Wilt u weten wat in uw situatie mogelijk is? Plan een adviesgesprek met een van onze advocaten.

Geschreven door Carla Simmelink, advocaat familierecht bij Simmelink Advocaten.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.