X in paspoort aanvragen

Wat betekent een X in uw paspoort?

Een X in het paspoort vervangt de traditionele geslachtsvermelding M (man) of V (vrouw) door de aanduiding “X”, die staat voor “geslacht onbepaald”. De registratie biedt erkenning voor mensen met een non-binaire genderidentiteit en is sinds 2018 mogelijk via de Nederlandse rechter.

De X-registratie komt voort uit de geboorteakte, die het juridische fundament vormt voor officiële documenten. Wordt de geboorteakte gewijzigd, dan volgen paspoort, identiteitskaart, rijbewijs en de Basisregistratie Personen die wijziging. De aanvraag van het nieuwe paspoort of de nieuwe identiteitskaart gebeurt daarna bij de gemeente.

De X wordt vooral aangevraagd door personen die zich niet identificeren als man of vrouw, waaronder non-binaire en intersekse personen. De registratie heeft juridische gevolgen: documenten worden aangepast, en in sommige situaties (reizen, medische registratie) geldt een andere administratieve behandeling.

Is er een wettelijke regeling voor de X-registratie?

Er bestaat in Nederland nog geen expliciete wettelijke regeling voor de X-registratie. Rechters passen daarom de regels voor wijziging van geslachtsregistratie uit art. 1:28 BW analoog toe op verzoeken tot registratie als “onbepaald”. De procedure verloopt via een verzoekschrift bij de rechtbank, volgens het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Sinds 2018 hebben diverse rechtbanken en gerechtshoven verzoeken tot X-registratie toegewezen. Deze uitspraken vormen inmiddels een consistente juridische lijn, al is elke zaak nog altijd individueel. De wetgever heeft aangekondigd een wettelijke regeling voor te bereiden; tot die tijd blijft de rechterlijke route de enige weg naar een X-registratie.

Wanneer komt u in aanmerking voor een X?

Voor een X-registratie gelden vijf cumulatieve voorwaarden. De rechter beoordeelt of uw verzoek voldoende is onderbouwd en of de voorwaarden in uw specifieke situatie zijn vervuld.

• U bent zestien jaar of ouder (onder de achttien met toestemming van ouders of voogd).
• U heeft de Nederlandse nationaliteit.
• U staat ingeschreven bij een Nederlandse gemeente.
• U beschikt over een geldig identiteitsbewijs.
• U identificeert zich structureel niet als man of vrouw, onderbouwd met een deskundigenverklaring.

Een medische behandeling is niet vereist. De rechter toetst niet op lichamelijke kenmerken, maar op de genderidentiteit zoals die uit de deskundigenverklaring en de persoonlijke toelichting blijkt. In een aantal uitspraken heeft de rechter de deskundigenverklaring achterwege gelaten, maar in de hoofdregel wordt deze wel gevraagd.

Wat is de vereiste deskundigenverklaring?

De deskundigenverklaring is een schriftelijke verklaring van een arts of psycholoog waarin staat dat de genderidentiteit van de verzoeker niet binair is en duurzaam van aard. De verklaring onderbouwt het verzoek aan de rechtbank en maakt deel uit van het verzoekschrift.

De verklaring wordt meestal opgesteld door een deskundige die bekend is met genderidentiteitsvraagstukken, bijvoorbeeld een psycholoog met ervaring in genderzorg. Een bestaande behandelrelatie is niet vereist. De verklaring hoeft geen diagnostische label te bevatten; centraal staat de bevestiging dat de identiteit structureel niet-binair is.

Wat kost de procedure voor een X-registratie?

De totale kosten voor een X-registratie bedragen circa €1.060. Dit bedrag bestaat uit €341 griffierecht aan de rechtbank en €719 juridische voorbereiding en begeleiding door de advocaat. Als de rechtbank een mondelinge behandeling gelast, kunnen aanvullende kosten in rekening worden gebracht voor zittingvoorbereiding.

KOSTENTABEL (overnemen als HTML-tabel in WordPress)

X-aanvraag combineren met een voornaamswijziging

Veel cliënten kiezen ervoor de X-registratie te combineren met een voornaamswijziging. Een gecombineerde procedure is efficiënter: beide verzoeken worden tegelijk ingediend, behandeld en beoordeeld door dezelfde rechter. Het tarief voor een gecombineerde aanvraag is lager dan twee afzonderlijke procedures. Neem contact op voor een situatiegericht kostenoverzicht.

Gesubsidieerde rechtsbijstand (toevoeging)

Als uw inkomen en vermogen onder de normen van de Raad voor Rechtsbijstand liggen, komt u mogelijk in aanmerking voor een toevoeging. In dat geval gelden andere financiële voorwaarden:

• Griffierecht: €91
• Eigen bijdrage: tussen €420 en €900, afhankelijk van uw inkomen
• Geen aanvullende advocaatkosten bij standaardprocedure

De eigen bijdrage wordt vastgesteld door de Raad voor Rechtsbijstand op basis van uw inkomensgegevens van twee jaar terug. In bijzondere gevallen is aanvullende subsidie of bijzondere bijstand via de gemeente mogelijk. Dit wordt in het kennismakingsgesprek besproken.

Hoe verloopt de aanvraagprocedure?

De procedure voor een X-registratie verloopt in vijf stappen, van kennismaking tot aanvraag van het nieuwe paspoort. De totale doorlooptijd bedraagt ongeveer vier tot zes maanden, inclusief de wachttijd van drie maanden na de uitspraak.

1. Kennismakingsgesprek.
   Simmelink bespreekt uw situatie, de juridische haalbaarheid, de kosten en de mogelijkheid van een toevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand.
2. Verzamelen van documenten.
   U levert een kopie van uw identiteitsbewijs en uw geboorteakte aan. Simmelink begeleidt u bij het verkrijgen van de deskundigenverklaring indien deze nog niet aanwezig is.
3. Opstellen en indienen verzoekschrift.
   Het verzoekschrift bevat uw persoonlijke toelichting, de juridische onderbouwing en de ondersteunende documenten. Simmelink dient het verzoek in bij de bevoegde rechtbank.
4. Uitspraak van de rechter.
   Na enkele weken volgt een schriftelijke uitspraak. In sommige gevallen gelast de rechter een zitting. Daarna geldt een wachttijd van drie maanden waarbinnen hoger beroep kan worden ingesteld.
5. Aanpassing registraties en nieuw paspoort.
   Na de wachttijd wordt de geboorteakte aangepast door de ambtenaar van de burgerlijke stand. Op basis daarvan vraagt u bij de gemeente een nieuw paspoort of identiteitskaart aan.

Begeleiding door Simmelink Advocaten

Simmelink Advocaten begeleidt sinds 2019 verzoekschriften tot X-registratie en heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de juridische lijn die rechtbanken en gerechtshoven hanteren. Deze ervaring vertaalt zich in een zorgvuldig onderbouwd verzoekschrift dat aansluit bij de criteria uit recente uitspraken.

Het kantoor begeleidt cliënten in heel Nederland en, via beveiligd videobellen, ook cliënten die vanuit het buitenland een verzoek willen indienen. Voor de aanvraag zelf is een advocaat wettelijk verplicht, omdat het verzoekschrift bij de rechtbank moet worden ingediend door een ingeschreven advocaat.

Wat Simmelink voor u doet

• Beoordeling van de juridische haalbaarheid op basis van uw persoonlijke situatie.
• Begeleiding bij het opstellen of verkrijgen van de deskundigenverklaring.
• Opstellen van het verzoekschrift met persoonlijke toelichting en juridische onderbouwing.
• Indiening bij de bevoegde rechtbank en verdere procedurele begeleiding.
• Begeleiding bij de vervolgstappen: aanpassing geboorteakte, aanvraag nieuw paspoort of identiteitskaart.
• Advies over eventueel hoger beroep indien de rechter het verzoek afwijst.

Recente rechterlijke uitspraken over X-registratie

De Nederlandse rechtspraak heeft sinds 2018 diverse verzoeken tot registratie als geslacht “onbepaald” toegewezen. Elke zaak wordt individueel beoordeeld, waarbij het persoonlijke belang van de verzoeker wordt afgewogen tegen het juridisch kader van art. 1:28 BW (analoog toegepast). Hieronder een selectie van uitspraken die de huidige lijn illustreren:

• Rechtbank Den Haag, 8 april 2025 (ECLI:NL:RBDHA:2025:7393). Toewijzing verzoek tot wijziging van het geslacht naar “X”.
• Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 6 december 2023 (ECLI:NL:RBZWB:2023:8562). Gecombineerde wijziging van geslacht naar X en voornaamswijziging.
• Rechtbank Noord-Holland, 10 januari 2023 (ECLI:NL:RBNHO:2023:103). Verzoek van een non-binair persoon toegewezen zonder deskundigenverklaring, omdat de genderidentiteit door het hof voldoende was onderbouwd.
• Rechtbank Midden-Nederland, 1 september 2022 (ECLI:NL:RBMNE:2022:3565). Toewijzing verzoek van non-binaire verzoeker tot wijziging geboorteakte naar “X”.
• Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 15 september 2022 (ECLI:NL:GHARL:2022:8003). Wijziging geboorteakte naar “X” onder analoge toepassing van art. 1:28 tot en met 1:28c BW.
• Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 4 augustus 2022 (ECLI:NL:GHARL:2022:6917). Toewijzing verzoek tot wijziging geboorteakte naar “X” voor een genderfluïde persoon.

Deze uitspraken vormen het kader waarbinnen nieuwe verzoeken worden beoordeeld. Op basis van deze rechtspraak wordt ieder verzoekschrift onderbouwd met verwijzingen naar vergelijkbare zaken, zodat de rechter het nieuwe verzoek in de lijn van eerdere toewijzingen kan plaatsen.

Gevolgen van een X-registratie bij reizen naar het buitenland

Niet alle landen erkennen de X als geldige geslachtsregistratie. Bij reizen naar het buitenland kan dit gevolgen hebben voor grenscontrole, visumaanvragen of andere administratieve procedures. Enkele landen (waaronder Duitsland, Oostenrijk, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland) hebben zelf een X-registratie of erkennen Nederlandse X-paspoorten zonder problemen. Andere landen staan op M of V en kunnen aanvullende vragen stellen.

Vóór vertrek is het verstandig de actuele situatie per bestemming te controleren bij de Nederlandse ambassade van het betreffende land of via het ministerie van Buitenlandse Zaken. Voor grensoverschrijdende juridische kwesties (zoals erfrecht, familierecht of registratie in het buitenland) kan Simmelink u doorverwijzen naar ons cluster internationaal familierecht.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.