Welk recht is van toepassing bij een internationale scheiding?

Wat betekent toepasselijk recht?

Het toepasselijk recht is het nationale rechtsstelsel dat wordt gebruikt om uw scheiding en de daarmee samenhangende kwesties te beoordelen.

Dat kan betrekking hebben op:

• de echtscheiding zelf
• partneralimentatie en kinderalimentatie
• het huwelijksvermogensrecht
• pensioenrechten
• huwelijkse voorwaarden en verrekenbedingen

In internationale situaties is het mogelijk dat een Nederlandse rechter Frans of Duits recht toepast, of dat een buitenlandse rechter tot de conclusie komt dat Nederlands recht geldt. Bevoegdheid en toepasselijk recht zijn juridisch volledig gescheiden vragen.

Wanneer geldt Nederlands recht?

In veel gevallen geldt Nederlands recht wanneer:

• beide echtgenoten in Nederland hun gewone verblijfplaats hebben
• partijen geen andere rechtskeuze hebben gemaakt
• internationale conflictregels naar Nederlands recht verwijzen

Toch is dit niet vanzelfsprekend. Bij internationale huwelijken kan buitenlands recht van toepassing blijven, zelfs wanneer u al geruime tijd in Nederland woont.

Wanneer kan buitenlands recht gelden?

Buitenlands recht kan van toepassing zijn wanneer:

• u of uw partner een andere nationaliteit heeft
• u na het huwelijk in een ander land heeft gewoond
• u een rechtskeuze heeft gemaakt in huwelijkse voorwaarden
• Europese verordeningen of internationale conflictregels dat bepalen

Vooral bij huwelijksvermogensrecht speelt dit een belangrijke rol. Het recht van het land waar u na het huwelijk uw eerste gezamenlijke gewone verblijfplaats had, kan bepalend zijn voor de vermogensverdeling.

Toepasselijk recht en huwelijksvermogensrecht

Bij internationale paren is het huwelijksvermogensrecht vaak het meest complexe onderdeel. De vraag welk recht de vermogensverdeling beheerst, hangt af van meerdere factoren:

• de datum van het huwelijk
• de plaats van het huwelijk
• het land van de eerste gezamenlijke gewone verblijfplaats
• eventuele rechtskeuze in huwelijkse voorwaarden
• latere verhuizingen

Het kan voorkomen dat Nederlands recht geldt voor de echtscheiding, maar buitenlands recht voor de vermogensverdeling. Dat kan aanzienlijke gevolgen hebben voor:

• de omvang van de gemeenschap van goederen
• de werking van verrekenbedingen
• de behandeling van ondernemingsvermogen
• buitenlandse onroerende zaken

Meer over internationale echtscheiding leest u op internationale echtscheiding.

Toepasselijk recht en partneralimentatie

Voor partneralimentatie kunnen andere regels gelden dan voor de echtscheiding of het vermogensrecht. Internationale regels bepalen welk recht wordt toegepast bij:

• de hoogte van de alimentatie
• de duur en de wijzigingsmogelijkheden
• de uitvoerbaarheid in een ander land

Afhankelijk van de omstandigheden kan dit aanzienlijke gevolgen hebben voor de uitkomst. Het is verstandig dit vooraf te analyseren, niet pas tijdens de onderhandelingen.

Rechtskeuze: kunt u zelf bepalen welk recht geldt?

In sommige situaties kunnen echtgenoten vooraf een rechtskeuze maken, bijvoorbeeld in huwelijkse voorwaarden of in een aparte overeenkomst.

Een rechtskeuze kan:

• duidelijkheid geven over de toekomstige vermogensverdeling
• toekomstige conflicten over toepasselijk recht beperken
• internationale onzekerheid verminderen

Een rechtskeuze moet voldoen aan wettelijke vereisten. Niet elke keuze is automatisch geldig en de gevolgen kunnen per onderdeel van de scheiding verschillen.

Samenloop van bevoegdheid en toepasselijk recht

Het komt regelmatig voor dat Nederland bevoegd is, maar buitenlands recht van toepassing is, of omgekeerd. Beide vragen moeten afzonderlijk worden beantwoord voordat de inhoudelijke analyse kan beginnen.

Meer over bevoegdheid leest u op welke rechter is bevoegd bij een internationale scheiding.

Voor begeleiding bij internationale dossiers leest u meer over de werkwijze van onze advocaat internationaal familierecht.

Scenario’s uit de praktijk

1. Nederlandse en Franse nationaliteit

Een echtpaar met dubbele nationaliteit woont in Nederland. De Nederlandse rechter is bevoegd. Toch blijkt Frans huwelijksvermogensrecht van toepassing vanwege de eerste gezamenlijke verblijfplaats na het huwelijk.

In dergelijke situaties kan de vermogensverdeling aanzienlijk verschillen van wat partijen verwachtten op basis van hun huidige woonplaats. Vooraf inzicht in het toepasselijk recht voorkomt verrassingen.

2. Expat met tijdelijke uitzending

Een stel verblijft tijdelijk in Nederland op basis van een expatcontract, maar had hun eerste gezamenlijke verblijfplaats in een ander land.

Hoewel Nederland bevoegd kan zijn voor de procedure, kan het huwelijksvermogensrecht van dat andere land van toepassing blijven. Meer over deze situatie leest u op scheiden als expat in Nederland.

Hoe beoordelen wij het toepasselijk recht?

Wij analyseren onder meer:

1. nationaliteiten van beide partijen
2. plaats en datum van het huwelijk
3. eerste gezamenlijke gewone verblijfplaats na het huwelijk
4. latere verhuizingen en woonplaatshistorie
5. inhoud van huwelijkse voorwaarden en eventuele rechtskeuzes
6. relevante Europese verordeningen, waaronder Rome III en de Huwelijksvermogensstelsels Verordening

Daarna bespreken wij welk recht waarschijnlijk van toepassing is en welke gevolgen dit heeft voor uw positie. Wilt u een situatie laten beoordelen? Plan een adviesgesprek of vraag een second opinion aan als u al begeleiding heeft elders.

Praktijkvoorbeeld

Wij begeleidden een cliënt bij een scheiding waarbij de partner een andere nationaliteit had en het huwelijk in het buitenland was gesloten. De eerste gezamenlijke verblijfplaats na het huwelijk was niet in Nederland. Na analyse bleek buitenlands huwelijksvermogensrecht van toepassing op de verdeling van het gezamenlijk vermogen, terwijl de Nederlandse rechter bevoegd was voor de procedure. Door dit vooraf in kaart te brengen, konden de onderhandelingen over de vermogensverdeling op de juiste juridische basis worden gevoerd.

Geschreven door het team van Simmelink, specialisten in internationaal familierecht.