Verdeling nalatenschap

Wettelijke verdeling: wie krijgt wat?

Wanneer er geen testament is, bepaalt de wet hoe de nalatenschap wordt verdeeld. De wettelijke verdeling kent twee hoofdregels:

Langstlevende echtgenoot

De langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner verkrijgt van rechtswege alle goederen van de nalatenschap. Dit betekent dat de woning, bankrekeningen en overige bezittingen naar de langstlevende gaan, ook als er kinderen zijn.

Kindsdeel

Kinderen erven wel, maar krijgen een geldvordering op de langstlevende in plaats van een direct aandeel in de goederen. Dit kindsdeel is in beginsel pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende echtgenoot of bij diens faillissement. De hoogte van het kindsdeel wordt berekend op basis van de waarde van de nalatenschap en het aantal erfgenamen.

Wil een kind eerder aanspraak maken op zijn deel, dan gelden aanvullende voorwaarden. In veel gevallen is daar juridische beoordeling voor nodig. Meer over dit onderwerp leest u op de pagina legitieme portie en onterving.

Verdeling bij een testament

Wanneer de overledene een testament heeft opgesteld, is de inhoud daarvan leidend voor de verdeling. Bij de beoordeling van een testament spelen de volgende vragen:

• Welke erfgenamen zijn benoemd?
• Zijn er legaten: specifieke goederen of bedragen die aan bepaalde personen toekomen?
• Is er een executeur aangewezen die de nalatenschap beheert en afwikkelt?
• Gelden er bijzondere voorwaarden of uitsluitingsclausules?

Bij onterving kan een kind in veel gevallen alsnog aanspraak maken op de legitieme portie. Dit is een wettelijk minimumdeel dat niet via testament kan worden weggenomen.

Wanneer ontstaat discussie over de verdeling?

In de praktijk ontstaan discussies bij de verdeling van een nalatenschap regelmatig. Veelvoorkomende situaties:

• Erfgenamen zijn het oneens over de waarde van de woning, onderneming of andere vermogensbestanddelen.
• Er is onduidelijkheid over giften die de overledene bij leven heeft gedaan aan een of meer erfgenamen.
• Eén of meer erfgenamen weigeren mee te werken aan de verdeling.
• Er is onenigheid over de uitvoering van het testament of de bevoegdheden van de executeur.
• Schulden van de nalatenschap zijn onduidelijk of omvangrijker dan verwacht.

Bij een breder conflict tussen erfgenamen kan een advocaat bemiddelen of een procedure voeren.

Aansprakelijkheid: erfenis met schulden

Voorafgaand aan de verdeling moet duidelijk zijn of de nalatenschap schulden bevat. Erfgenamen die de nalatenschap zuiver aanvaarden, kunnen onder omstandigheden privé aansprakelijk zijn voor de schulden van de overledene.

Om dit risico te beperken, kunnen erfgenamen kiezen voor beneficiair aanvaarden. In dat geval zijn zij alleen aansprakelijk tot de waarde van hun erfdeel. Meer hierover leest u op de pagina erfenis met schulden.

Tijdige juridische beoordeling is bij twijfel over de omvang van de schulden sterk aan te raden.

Hoe verloopt een verdelingsprocedure?

Wanneer overleg niet tot overeenstemming leidt, kan een verdelingsprocedure bij de rechtbank worden gestart. De procedure verloopt in grote lijnen als volgt:

1. Indiening van een verzoekschrift bij de rechtbank.
2. Vaststelling van de omvang van de nalatenschap: bezittingen, schulden en waarden.
3. Benoeming van een notaris of deskundige indien de rechtbank dit nodig acht.
4. Vaststelling van de wijze van verdeling op basis van de wet, het testament en de omstandigheden.
5. Rechterlijke beslissing over de toedeling van goederen of, indien nodig, de verkoop daarvan.

Een procedure vraagt om zorgvuldige voorbereiding en een duidelijk overzicht van de juridische positie van alle erfgenamen. Heeft u een lopende procedure elders en wilt u uw positie laten toetsen? Vraag een second opinion aan.

Internationale nalatenschappen

Wanneer vermogen zich in meerdere landen bevindt, of wanneer een van de erfgenamen in het buitenland woont, moet eerst worden vastgesteld welk recht van toepassing is en welke rechter bevoegd is. Meer hierover leest u op de pagina internationaal erfrecht. Internationale aspecten kunnen invloed hebben op de wijze van verdeling en vereisen in veel gevallen maatwerk.

Uit de praktijk

Drie erfgenamen waren gezamenlijk eigenaar van de ouderlijke woning. Een van hen wilde verkoop, de anderen niet. Overleg leidde niet tot een oplossing. Door een verzoek tot verdeling bij de rechtbank in te dienen, kon worden vastgesteld op welke wijze de woning moest worden verdeeld en hoe de opbrengst over de erfgenamen werd verdeeld. Elke situatie vraagt om een eigen juridische beoordeling.

Wanneer is juridische begeleiding verstandig?

Juridische begeleiding bij de verdeling van een nalatenschap is met name raadzaam wanneer:

• De communicatie tussen erfgenamen vastloopt of volledig is gestopt.
• Grote of moeilijk waardeerbare vermogensbestanddelen moeten worden verdeeld.
• Schulden of aansprakelijkheidsrisico’s een rol spelen.
• Termijnen of procedurele stappen dreigen te worden gemist.
• Er twijfel is over de geldigheid of uitleg van het testament.

Een adviesgesprek biedt overzicht over uw positie en de mogelijke routes.

Geschreven door Carla Simmelink, advocaat erfrecht bij Simmelink Advocaten.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.