Partneralimentatie

Wat is partneralimentatie en wanneer bent u verplicht te betalen?

Partneralimentatie is alleen verschuldigd als er sprake is van een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Samenwoners hebben geen wettelijke alimentatieplicht jegens elkaar, tenzij zij dit uitdrukkelijk hebben vastgelegd in een samenlevingscontract.

De alimentatieplicht na echtscheiding is geregeld in artikel 1:157 BW. Of alimentatie verschuldigd is, hangt af van twee voorwaarden: de ontvanger heeft aantoonbaar behoefte, en de betaler heeft draagkracht. Als aan beide voorwaarden is voldaan, kan de rechter alimentatie vaststellen.

In deze uitleg gaan wij uit van Nederlands recht. De rechter kijkt ook naar de eigen verdiencapaciteit van de ontvanger. Kan iemand meer verdienen maar doet dat niet, dan houdt de rechter in veel gevallen rekening met het inkomen dat redelijkerwijs verdiend had kunnen worden.

Hoe wordt partneralimentatie berekend? Het tweestappenmodel

De berekening van partneralimentatie verloopt in twee stappen: eerst wordt de behoefte van de ontvanger bepaald, daarna de draagkracht van de betaler. Het definitieve alimentatiebedrag is nooit hoger dan het laagste van de twee.

Stap 1: Behoefte van de ontvangende partner bepalen

De behoefte is het bedrag dat de ontvanger nodig heeft om de levensstandaard van het huwelijk voort te zetten. Dit is geen subjectief bedrag: rechters werken in de praktijk met de Hofnorm als uitgangspunt, een rekenmethode waarmee de behoefte globaal wordt bepaald op basis van het gezinsinkomen.

Volgens de Hofnorm wordt de behoefte doorgaans gesteld op 60% van het gezamenlijke netto besteedbaar gezinsinkomen in de laatste huwelijksjaren, na aftrek van de kosten van de kinderen. Dat percentage ligt hoger dan 50% omdat het voeren van twee gescheiden huishoudens in totaal duurder is dan één gezamenlijk huishouden.

Heeft de ontvanger een eigen inkomen? Dan wordt dit in mindering gebracht op de berekende behoefte. Is het eigen inkomen gelijk aan of hoger dan de berekende behoefte, dan is er in beginsel geen recht op alimentatie.

Naast de Hofnorm kan de behoefte ook worden onderbouwd met een gedetailleerde behoeftelijst: een overzicht van alle maandelijkse uitgaven van de alimentatiegerechtigde. Deze aanpak biedt ruimte voor maatwerk, maar vraagt een zorgvuldige onderbouwing en leidt in procedures vaak tot discussie over individuele posten.

Stap 2: Draagkracht van de betalende partner berekenen

De draagkracht bepaalt hoeveel de betaler na aftrek van vaste lasten kan missen. Uitgangspunt is het netto besteedbaar inkomen, verminderd met het draagkrachtloos inkomen: de bijstandsnorm plus forfaitaire lasten voor wonen, ziektekosten en werkgerelateerde kosten.

Sinds de Tremanormen 2023 wordt voor woonlasten een forfaitair woonbudget van 30% van het netto inkomen gehanteerd, in plaats van de werkelijke woonlasten. Dit kan in sommige gevallen leiden tot een hogere of lagere draagkracht dan op basis van de werkelijke huur of hypotheek.

Zijn er kinderen, dan gaat kinderalimentatie voor op partneralimentatie. De draagkracht wordt eerst ingezet voor kinderalimentatie; alleen een eventueel resterende ruimte komt beschikbaar voor partneralimentatie.

Wat zijn de Tremanormen en wat doet de rechter ermee?

De Tremanormen zijn richtlijnen van de Expertgroep Alimentatienormen van de Rechtspraak, opgesteld in het kader van het Landelijk Overleg Vakinhoud Familierecht (LOVF). Rechtbanken en advocaten in heel Nederland gebruiken deze normen als rekenmethode voor alimentatieberekeningen.

De Tremanormen zijn geen wet, maar aanbevelingen van de Expertgroep Alimentatienormen die in de praktijk door rechters en advocaten breed worden gevolgd. Afwijking is mogelijk als de feiten van een specifieke zaak daartoe aanleiding geven, maar moet door de rechter uitdrukkelijk worden gemotiveerd.

Belangrijke wijzigingen in de Tremanormen 2023 zijn: (1) de introductie van het forfaitaire woonbudget van 30% voor beide partners, (2) een aanpassing van de jusvergelijking waarbij ook bijzondere kosten van de kinderen worden meegenomen.

De jusvergelijking: wanneer speelt dit in uw situatie?

De jusvergelijking is een controleberekening die voorkomt dat de ontvanger van alimentatie netto meer te besteden heeft dan de betaler. Het begrip ‘jus’ staat voor de vrije bestedingsruimte die overblijft nadat alle vaste lasten zijn voldaan.

Als uit de berekening blijkt dat de ontvanger na de alimentatiebijdrage meer vrije ruimte heeft dan de betaler, wordt het alimentatiebedrag verlaagd tot het punt waarop beide ex-partners een gelijke vrije ruimte hebben.

De jusvergelijking speelt met name een rol bij situaties met een relatief hoge draagkracht en een beperkte behoefte, of wanneer de ontvanger een eigen inkomen heeft. In complexere situaties, zoals een DGA-inkomen of een aanzienlijk vermogen, kan de jusvergelijking een significante invloed hebben op het definitieve bedrag. Voorbeeld: als de betaler na alimentatie nog 600 euro vrije ruimte heeft en de ontvanger na ontvangst 750 euro, dan wordt het alimentatiebedrag verlaagd totdat beide ex-partners op 675 euro vrije ruimte uitkomen. Het doel van de jusvergelijking is te voorkomen dat de alimentatiegerechtigde na betaling meer vrije bestedingsruimte overhoudt dan de alimentatieplichtige.

Hoe lang duurt de alimentatieplicht?

Sinds de Wet Herziening Partneralimentatie (Stb. 2019/475) geldt als hoofdregel dat partneralimentatie maximaal de helft van de duur van het huwelijk bedraagt, met een absoluut maximum van vijf jaar. Alleen in een aantal wettelijk omschreven uitzonderingssituaties kan de duur oplopen tot maximaal twaalf jaar. Voor huwelijken die voor 1 januari 2020 zijn ontbonden, gold de maximale termijn van twaalf jaar als hoofdregel.

Huwelijken ontbonden na 1 januari 2020

De hoofdregel is: maximaal de helft van de huwelijksduur, met een absoluut maximum van vijf jaar. In drie wettelijk omschreven uitzonderingssituaties kan de duur oplopen tot maximaal twaalf jaar:

• Kinderen jonger dan twaalf jaar: de alimentatieplicht loopt door totdat het jongste kind twaalf jaar wordt, met een maximum van twaalf jaar totaal.
• Langdurig huwelijk met oudere alimentatiegerechtigde: bij een huwelijk van vijftien jaar of langer waarbij de ontvanger geboren is voor 1 januari 1970, kan de alimentatie doorlopen tot de AOW-leeftijd, met een maximum van twaalf jaar.
• Overgangs- en bijzondere situaties: de wet kent aanvullende uitzonderingen voor specifieke omstandigheden die de rechter per geval beoordeelt.

Daarnaast eindigt de alimentatieplicht altijd als de ontvanger opnieuw trouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenwonen als waren zij gehuwd, op grond van artikel 1:160 BW.

Huwelijken ontbonden voor 1 januari 2020

Voor huwelijken die vóór 1 januari 2020 zijn ontbonden, geldt de maximale termijn van twaalf jaar op grond van de oude wetgeving. Verlenging was in die situatie mogelijk via een rechterlijk verzoek. In de praktijk zijn veel van deze situaties nu herzieningsgeschikt als de omstandigheden zijn gewijzigd.

Bijzondere situaties die de berekening beïnvloeden

DGA, eigen bedrijf of ZZP

Wie alimentatie moet betalen als directeur-grootaandeelhouder (DGA) of ZZP-er, heeft te maken met een complexere inkomensbepaling. Het inkomen van een DGA bestaat niet alleen uit salaris maar ook uit dividenduitkeringen, auto van de zaak, bonussen en pensioenopbouw in eigen beheer.

Rechters kijken bij een DGA naar het totale financieel voordeel dat de aandeelhouder uit zijn BV geniet, inclusief bedragen die via de vennootschap zijn verrekend. Dit leidt in de praktijk tot discussie over welk inkomensbegrip de basis vormt voor de draagkrachtberekening. In dit soort zaken werken advocaten vaak samen met een accountant of financieel expert om het relevante inkomen te reconstrueren.

Samengesteld gezin

Een samengesteld gezin verlaagt de draagkrachtruimte voor partneralimentatie, omdat de rechter alle onderhoudsverplichtingen van de betaler tegen elkaar afweegt. De Tremanormen hanteren een vaste prioriteitsvolgorde: kinderalimentatie gaat voor op partneralimentatie. Kinderalimentatie voor kinderen uit een nieuwe relatie concurreert daarmee direct met de bestaande partneralimentatieplicht. De kosten van nieuwe kinderen worden eerst in mindering gebracht op de beschikbare draagkrachtsruimte; alleen wat resteert, komt beschikbaar voor partneralimentatie.

Internationale situaties

Is een van de ex-partners woonachtig in het buitenland, of heeft de scheiding in het buitenland plaatsgevonden, dan is het Nederlandse alimentatierecht niet automatisch van toepassing. Welke rechter bevoegd is en welk recht geldt, wordt bepaald door Europese alimentatieverordeningen en het Haags Alimentatieprotocol 2007. Daarbij geldt dat ook als een van de partijen in het buitenland woont, de Nederlandse rechter in veel gevallen nog bevoegd kan zijn; dit is echter maatwerk waarvoor juridisch advies nodig is.

Meer informatie over de internationale aspecten van echtscheiding vindt u op onze pagina over internationale scheiding.

Praktijkvoorbeeld

DGA-inkomen en de grondslag voor draagkracht

De centrale rechtsvraag was of dividend en ingehouden winstreserves uit een IT-onderneming meetelden als inkomen voor de draagkrachtberekening. De betalende partner keerde zichzelf een relatief laag DGA-salaris uit, terwijl de vennootschap structureel winst maakte en omvangrijke reserves opbouwde. Op basis van de Tremanormen brachten we in kaart welk totaal economisch voordeel de aandeelhouder feitelijk uit zijn BV genoot, om een realistische draagkrachtberekening te kunnen maken.

Herberekening na inkomenswijziging bij de betaler

De rechtsvraag was of een significante inkomensdaling door gedwongen ontslag een relevante wijziging van omstandigheden opleverde in de zin van artikel 1:401 BW, die herberekening van de vastgestelde partneralimentatie rechtvaardigde. De vastgestelde alimentatie was gebaseerd op een managementfunctie die de betaler niet langer bekleedde; zijn actuele inkomen lag ruim onder het inkomen waarop de oorspronkelijke draagkrachtberekening was gebaseerd. Wij analyseerden of de inkomensdaling buiten de schuld van de betaler was ontstaan en welke gevolgen dit had voor de draagkrachtruimte onder de Tremanormen.

Samengesteld gezin en concurrerende onderhoudsverplichtingen

De vraag was hoe de draagkrachtruimte moest worden verdeeld nu de betalende partner inmiddels kinderen had uit een nieuwe relatie, naast de lopende partneralimentatieplicht jegens zijn ex-echtgenote. Kinderalimentatie voor kinderen uit de nieuwe relatie gaat op grond van de Tremanormen voor op partneralimentatie, waardoor de beschikbare ruimte voor de ex-echtgenote kleiner werd. Wij brachten alle onderhoudsverplichtingen in kaart en onderzocht in welke volgorde de prioriteiten werden toegepast bij de herberekening van het alimentatiebedrag.

Deze voorbeelden zijn geanonimiseerd en gebaseerd op meerdere zaken uit onze praktijk. Er zijn geen conclusies te verbinden aan uitkomsten in individuele zaken.

Wanneer kunt u om herberekening vragen?

Een vastgestelde partneralimentatie is niet onveranderlijk. Op grond van artikel 1:401 BW kan herberekening worden gevraagd als de omstandigheden zodanig zijn gewijzigd dat de vastgestelde bijdrage niet langer aan de wettelijke maatstaven voldoet.

Relevante wijzigingen zijn onder andere: een significante verandering in het inkomen van een van beide partijen, het gaan samenwonen van de ontvanger, hertrouwen, beëindiging van een dienstverband, of een wezenlijke wijziging in de woonlasten.

Let op: als in het convenant een niet-wijzigingsbeding is opgenomen, is herberekening via de rechter alleen in uitzonderingsgevallen mogelijk. De rechter is bij een dergelijk beding terughoudend maar kan bij een ingrijpende omstandigheid toch ingrijpen.

Meer informatie vindt u op onze pagina over partneralimentatie wijzigen.

Fiscale gevolgen van partneralimentatie

Partneralimentatie heeft fiscale gevolgen voor beide partijen. De ontvanger betaalt inkomstenbelasting over de ontvangen alimentatie. De betaler kan de betaalde alimentatie aftrekken als persoonsgebonden aftrekpost in box 1.

Voor afspraken gemaakt voor 1 januari 2020 is de aftrekbaarheid van betaalde partneralimentatie in de afgelopen jaren stapsgewijs afgebouwd naar het lage tarief in box 1. In 2026 is betaalde partneralimentatie voor hogere inkomens nog aftrekbaar tegen maximaal circa 37,5%. Daardoor kan een alimentatiebedrag dat op papier gelijk is gebleven, netto meer zijn gaan kosten voor de betaler. Een herberekening kan in dat geval zinvol zijn.

Raadpleeg voor de actuele percentages de informatie van de Belastingdienst over alimentatie.

Convenant of rechterlijke beschikking: wat is het verschil?

Partneralimentatie kan worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant dat door de rechter wordt opgenomen in de beschikking, of rechtstreeks door de rechter worden vastgesteld via een gerechtelijke procedure.

Een convenant zonder rechterlijke bekrachtiging heeft beperkte juridische kracht. Als uw ex-partner de afspraken niet nakomt, heeft u zonder beschikking geen directe executiemogelijkheid en bent u aangewezen op een nieuwe procedure.

Een rechterlijke beschikking biedt de mogelijkheid om bij niet-betaling het LBIO in te schakelen voor incasso. Dit is een belangrijk praktisch verschil dat bij de vastlegging van afspraken aandacht verdient.

Hoe berekent u zelf een indicatie?

Online rekentools zoals de tool op berekenhet.nl of de berekening via het LBIO geven een indicatie op basis van de Tremanormen. Online rekentools vereenvoudigen de berekening en houden niet altijd volledig rekening met alle inkomsten, lasten en bijzondere omstandigheden in uw situatie.

Een officiële berekening is altijd gebaseerd op de bruto-methode en wordt uitgevoerd met gespecialiseerde rekensoftware. Rechtbanken werken met dezelfde software. Een zelfberekende indicatie geeft een richting, maar onderhandelingen en procedures gaan altijd uit van een volledige, actuele berekening op basis van gespecialiseerde rekensoftware.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.