Partneralimentatie wijzigen

Wanneer kan partneralimentatie worden gewijzigd?

Partneralimentatie kan worden gewijzigd wanneer de omstandigheden na de vaststelling wezenlijk zijn veranderd. De wettelijke grondslag is artikel 1:401 BW. Wie een wijziging wil, moet aantonen dat de situatie destijds onjuist was vastgesteld of dat zich nadien een relevante wijziging heeft voorgedaan die de eerdere afspraken niet meer redelijk maakt.

Veelvoorkomende wijzigingsgronden:

• Fors inkomensverlies. Door ontslag, arbeidsongeschiktheid of pensionering bij de betalende partner.
• Wezenlijke inkomensstijging ontvanger. Door nieuwe baan, promotie of voltijdsbetrekking, waardoor de behoefte aan alimentatie afneemt.
• Hertrouwen of geregistreerd partnerschap ontvanger. Eindigt de partneralimentatieverplichting van rechtswege (artikel 1:160 BW). In de praktijk is vaak alsnog een juridische stap nodig om de betaling te stoppen en eventuele terugvordering te regelen.
• Samenwoning als gehuwd. Op grond van artikel 1:160 BW kan ook samenwoning beëindiging opleveren. De rechter toetst streng: er moet sprake zijn van een duurzame relatie, een gemeenschappelijke huishouding en wederzijdse verzorging, te onderbouwen met concrete feiten en stukken.
• Langdurige werkloosheid of ziekte. Wanneer dit de draagkracht structureel beïnvloedt.
• Verstrijken maximumduur. Sinds 1 januari 2020 geldt de Wet herziening partneralimentatie: maximaal vijf jaar of de helft van de huwelijksduur, met uitzonderingen bij lange huwelijken en jonge kinderen.

Wat als er een niet-wijzigingsbeding is afgesproken?

Een niet-wijzigingsbeding is een clausule in het echtscheidingsconvenant waarmee partijen afspreken dat de alimentatie niet via de rechter gewijzigd kan worden. Dit beding is in beginsel rechtsgeldig en bindt beide partijen, ook bij ingrijpende verandering van de financiële situatie, tenzij een beroep op het beding naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 1:159 BW).

De drempel om een niet-wijzigingsbeding opzij te zetten ligt hoog. In dossiers Simmelink zien wij dat alleen ingrijpende veranderingen waarbij ongewijzigde instandhouding naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is, voldoende zijn om de rechter te laten ingrijpen. Beperkte inkomensschommelingen of voorzienbare financiële tegenvallers volstaan zelden.

Wie ondanks een niet-wijzigingsbeding wijziging wil vragen, moet beschikken over een goed onderbouwd dossier met concrete bewijsstukken: medische verklaringen, jaarcijfers over meerdere jaren, of bewijs van ingrijpend gewijzigde gezinssituatie. Een gespecialiseerde scheidingsadvocaat kan vooraf inschatten of de omstandigheden voldoende zwaar zijn om een procedure te starten.

Op welke manier kunt u partneralimentatie laten wijzigen?

Partneralimentatie kan op drie manieren worden aangepast, afhankelijk van de bereidheid van de ex-partner om mee te werken en de complexiteit van de situatie.

1. Onderling overleg

Wanneer beide ex-partners het eens zijn over een nieuwe regeling, kan de wijziging schriftelijk worden vastgelegd in een aanvullend convenant. Schriftelijke vastlegging is belangrijk: een mondelinge afspraak kan rechtsgeldig zijn maar is lastig te bewijzen en niet eenvoudig afdwingbaar. Bekrachtiging door de rechtbank geeft de afspraken volle rechtskracht.

2. Mediation

Wanneer overleg moeizaam verloopt maar een procedure nog wel kan worden vermeden, kan mediation uitkomst bieden. Een MfN-geregistreerde mediator begeleidt het overleg. De gemaakte afspraken worden schriftelijk vastgelegd, eventueel met bekrachtiging door de rechtbank.

3. Gerechtelijke procedure

Wanneer de ex-partner niet meewerkt aan een wijziging, kan een verzoekschrift worden ingediend bij de rechtbank. Daarvoor is een advocaat verplicht. De wederpartij krijgt een door de rechtbank vastgestelde termijn om verweer te voeren. Houd rekening met procedurerisico: de rechter kan de alimentatie ook handhaven of anders vaststellen dan verzocht. In de praktijk wegen rechters drie factoren bij wijzigingsverzoeken: de aantoonbaarheid van de gewijzigde omstandigheden, de mate waarin de wijziging structureel is, en de evenwichtige verhouding tussen behoefte en draagkracht.

Wat als er te veel alimentatie is betaald?

Wanneer de betalende partner langere tijd te veel alimentatie heeft betaald, is terugvordering juridisch mogelijk maar niet vanzelfsprekend. De rechter kijkt onder meer naar de duur van de overbetaling, de financiële situatie van beide partijen en of de ontvanger het geld al aan levensonderhoud heeft besteed. In dossiers Simmelink zien wij dat volledige terugvordering vaker wordt beperkt of afgewezen wanneer de ontvanger het geld te goeder trouw heeft besteed aan dagelijkse uitgaven.

Er bestaat geen vaste wettelijke termijn waarna terugvordering niet meer kan; de rechter weegt alle omstandigheden van het geval. Dit onderstreept het belang van tijdig handelen: hoe eerder een wijzigingsverzoek wordt ingediend, hoe kleiner het risico op onverhaalbare overbetaling.

Welke documenten heeft u nodig voor een wijzigingsverzoek?

De rechtbank wil zicht hebben op het actuele inkomen, de lasten en de gezondheidssituatie. Ontbrekend of onvolledig bewijs vertraagt de procedure en verzwakt de positie. Gebruikelijke bewijsstukken voor een wijzigingsverzoek partneralimentatie:

• Recente loonstroken of, bij ondernemers, jaarcijfers over de afgelopen twee tot drie jaar plus een accountantsverklaring.
• Belastingaangiften en aanslagen over de relevante periode.
• Medische informatie bij arbeidsongeschiktheid of ziekte (bescheiden van bedrijfsarts of specialist).
• Bewijs van samenwoning of hertrouwen van de ontvanger (uittreksel BRP, huurcontract, getuigenverklaringen).
• Het originele echtscheidingsconvenant inclusief eventueel niet-wijzigingsbeding.

Bijzondere situatie: ondernemer, DGA of wisselend inkomen

Bij ondernemers, directeur-grootaandeelhouders en zzp’ers beoordeelt de rechter het inkomen op basis van de genormaliseerde bedrijfsresultaten over meerdere jaren. Incidentele hoge winsten of dividenduitkeringen worden niet automatisch als structureel beschikbaar inkomen meegenomen.

Bij een directeur-grootaandeelhouder weegt de rechter ook het gebruikelijk loon bij een BV, niet-opgenomen winstreserves en vermogensbestanddelen in de onderneming. In dossiers Simmelink zien wij dat de juridische presentatie van financiële gegevens vaker bepalend is voor de uitkomst dan de cijfers zelf: een herberekening die aansluit bij de structurele inkomenspositie weegt zwaarder dan een herberekening op basis van het meest recente jaar.

Hoe werkt partneralimentatie wijzigen bij een internationale situatie?

Wanneer een van de partijen in het buitenland woont of de partneralimentatie door een buitenlandse rechter is vastgesteld, wordt de zaak juridisch complexer. In internationale zaken is de eerste vraag welke rechter bevoegd is en welk recht van toepassing is, voordat een procedure inhoudelijk wordt gestart. Het Haags Alimentatieprotocol 2007 bepaalt het toepasselijke recht; binnen de EU geldt daarnaast de EG-Alimentatieverordening (EG nr. 4/2009) voor bevoegdheid en grensoverschrijdende erkenning. Het is belangrijk vroegtijdig te onderzoeken welke rechter bevoegd is en welk recht geldt: wie te lang wacht, kan soms niet meer voor de meest gunstige route kiezen. Voor de erkenning van een buitenlandse alimentatiebeschikking spelen zowel het Haags Alimentatieverdrag 2007 als de EG-Alimentatieverordening een rol, afhankelijk van de betrokken landen. Lees meer over internationaal familierecht.

Voorbeelden uit de praktijk

Niet-wijzigingsbeding doorbreken na arbeidsongeschiktheid

Een betalende ex-partner werd na een ongeval blijvend gedeeltelijk arbeidsongeschikt verklaard. In het echtscheidingsconvenant was een niet-wijzigingsbeding opgenomen. De vraag was of de gewijzigde gezondheidssituatie voldoende ingrijpend was om het beding te doorbreken op grond van artikel 1:159 BW.

De juridische beoordeling richtte zich op de aantoonbaarheid van de blijvende arbeidsongeschiktheid, de structurele aard van de inkomensdaling en de vergelijking met de oorspronkelijke draagkrachtberekening. Met medische verklaringen, een UWV-uitspraak en een herberekening volgens de Tremanormen werd onderbouwd dat ongewijzigde instandhouding naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.

Beëindiging na samenwoning ontvanger

Een betalende ex-partner had aanwijzingen dat de ontvanger samenwoonde met een nieuwe partner. De vraag was of sprake was van samenwoning als gehuwd in de zin van artikel 1:160 BW, met als gevolg dat de partneralimentatieverplichting van rechtswege zou zijn geëindigd.

De juridische beoordeling richtte zich op het bewijzen van de drie criteria: een duurzame relatie, een gemeenschappelijke huishouding en wederzijdse verzorging. Concrete bewijsstukken werden verzameld: uittreksel BRP, gezamenlijke woonadressen, getuigenverklaringen en sociale media. Op basis van het dossier werd een verzoek tot beëindiging van de partneralimentatie ingediend, met terugvordering van de overbetaalde bedragen sinds het moment dat de samenwoning aantoonbaar was begonnen.

Wijziging na inkomensstijging ex-partner

De ontvangende ex-partner kreeg na een carrièrestap een aanzienlijk hoger inkomen dan ten tijde van het echtscheidingsconvenant. De vraag was of de behoefte aan partneralimentatie daarmee was afgenomen, zodat de bijdrage kon worden verlaagd of beëindigd.

De juridische beoordeling richtte zich op de aantoonbaarheid van de structurele inkomensstijging via belastingaangiften en jaaropgaven. Een herberekening van de behoefte volgens de wettelijke maatstaven werd opgesteld als onderbouwing voor het wijzigingsverzoek. De zaak werd uiteindelijk in onderling overleg afgerond, na bemiddeling door een advocaat-mediator, en vastgelegd in een aanvullend convenant ter bekrachtiging door de rechtbank.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.