Ex-partner houdt zich niet aan het ouderschapsplan

Wanneer zijn afspraken in een ouderschapsplan juridisch afdwingbaar?

Een ondertekend ouderschapsplan is een bindende overeenkomst. Zodra beide ouders hun handtekening hebben gezet, zijn de afspraken juridisch afdwingbaar. Wanneer het ouderschapsplan door de rechter is bekrachtigd in een beschikking, heeft het bovendien een executoriale titel: nakoming kan worden afgedwongen zonder dat een nieuwe procedure nodig is.

Zonder executoriale titel zijn de afspraken nog steeds bindend, maar afdwinging vereist een extra stap waarbij de rechter alsnog wordt ingeschakeld. In dossiers Simmelink zien wij dat ouderschapsplannen zonder rechterlijke bekrachtiging vaker tot uitvoeringsproblemen leiden, omdat de andere ouder bij niet-naleving eerst door een procedure tot een bindende uitspraak moet worden gebracht voordat een deurwaarder kan optreden.

Welke vormen van niet-naleving komen het meest voor?

Niet-naleving van het ouderschapsplan kent twee juridisch verschillende situaties, elk met een eigen aanpak en juridisch traject.

Niet-naleving van de zorgregeling of omgang

Dit betreft situaties waarbij de ex-partner de kinderen niet op de afgesproken momenten laat ophalen of brengen, omgangsmomenten stelselmatig frustreert, of eenzijdig de zorgverdeling wijzigt. De juridische route loopt via een kort geding bij de rechtbank op grond van artikel 1:253a BW.

• De rechter kan nakoming van de zorgregeling opleggen en een dwangsom verbinden aan elke overtreding.
• In ernstige gevallen kan de rechter de omgangsregeling wijzigen of aanvullende maatregelen treffen in het belang van het kind.
• Een Begeleide Omgangsregeling (BOR) kan worden ingezet als tussenstap waarbij maatschappelijk werkers de overdracht begeleiden, zodat de overgang voor het kind soepeler verloopt.

Niet-betaling van kinderalimentatie

Wanneer de ex-partner de vastgestelde kinderalimentatie niet betaalt, is invordering via het LBIO (Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) mogelijk. Het LBIO kan beslag leggen op inkomen of uitkering van de wanbetaler, zonder dat daarvoor een nieuw kortgedingvonnis nodig is. Voorwaarde is dat de alimentatie door de rechter is vastgesteld of in een notariële akte is vastgelegd.

• Inschakeling van het LBIO is kosteloos voor de ontvangende ouder.
• Het LBIO int ook achterstallige alimentatie met terugwerkende kracht, tot vijf jaar terug op grond van artikel 3:308 BW (verjaringstermijn).
• Bij grensoverschrijdende situaties kan alimentatie ook in het buitenland worden ingevorderd via internationale verdragen, met name de EG-Alimentatieverordening (EG nr. 4/2009) binnen de EU.

Welke stappen kunt u nemen bij niet-naleving?

De aanpak hangt af van de ernst en de frequentie van de niet-naleving. De escalatie verloopt langs drie stappen, elk met een eigen procedurele logica.

1. Schriftelijke sommatie via advocaat

Een advocaat richt een formele brief aan de ex-partner met het verzoek de afspraken alsnog na te komen, met een juridische toelichting op de gevolgen van niet-naleving. In dossiers Simmelink zien wij dat een schriftelijke sommatie vaker tot herstel van de nakoming leidt dan partijen vooraf inschatten, omdat de juridische ernst en de mogelijke procedurele consequenties bij ontvangst van een advocaatbrief vaak voor het eerst echt landen.

2. Mediation

Wanneer directe communicatie niet werkt maar een procedure nog kan worden vermeden, biedt mediation uitkomst. Een mediator helpt beide ouders om de feitelijke situatie te bespreken en nieuwe werkbare afspraken te maken die voor beiden uitvoerbaar zijn. Mediation werkt vooral wanneer onderliggende communicatieproblemen tot de niet-naleving hebben geleid en niet de afspraken zelf het probleem zijn.

3. Kort geding bij de rechtbank

Wanneer ook mediation niet tot resultaat leidt, kan via een kort geding bij de rechtbank nakoming worden gevorderd. De rechter kan een dwangsom opleggen voor elke keer dat de ex-partner de afspraken niet naleeft. Een kort geding levert binnen enkele weken een uitspraak op. De wettelijke grondslag voor afdwinging van de zorgregeling is artikel 1:253a BW.

Wat als uw ex-partner het ouderschapsplan niet wil tekenen of wijzigen?

Wanneer de ex-partner het ouderschapsplan weigert te ondertekenen, kan de rechter worden gevraagd een regeling vast te stellen. Dit gebeurt via een verzoekschrift dat door een advocaat wordt ingediend. De rechter stelt vervolgens een regeling vast die in het belang van het kind is, ook zonder instemming van de andere ouder.

Wanneer de ex-partner een wijziging van het bestaande plan blokkeert terwijl de omstandigheden wezenlijk zijn veranderd, kan de rechter eveneens worden ingeschakeld om de wijziging op te leggen. Een advocaat beoordeelt of de gewijzigde omstandigheden voldoende zwaarwegend zijn voor een succesvol verzoek tot wijziging van het ouderschapsplan.

Wat is een dwangsom en hoe werkt dat in de praktijk?

Een dwangsom is een door de rechter opgelegd geldbedrag dat de ex-partner verschuldigd is voor elke overtreding van de afspraken. De rechter stelt bij een kort geding zowel de hoogte van de dwangsom per overtreding als het maximale totaalbedrag in. De dreiging van een dwangsom is in de praktijk vaak al voldoende om naleving te bewerkstelligen, voordat de dwangsom feitelijk wordt verbeurd.

Wanneer de dwangsom eenmaal is opgelegd en de ex-partner opnieuw in overtreding raakt, kan de dwangsom direct worden geëxecuteerd via een deurwaarder, zonder nieuwe rechtszaak. De executoriale titel van het kortgedingvonnis maakt directe invordering mogelijk. In de praktijk wegen rechters bij de hoogte van de dwangsom drie factoren: de ernst van de niet-naleving, de financiële positie van de ex-partner en de mate waarin de overtredingen het belang van het kind raken.

Internationale situaties: kinderontvoering en grensoverschrijdende niet-naleving

Wanneer de ex-partner in het buitenland woont of er sprake is van dreigende kinderontvoering, gelden aanvullende juridische routes. Het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980 biedt een procedure voor de teruggeleiding van kinderen die zonder toestemming naar het buitenland zijn meegenomen. Nederland is aangesloten bij dit verdrag, evenals een groot aantal andere staten.

Bij dreigend of feitelijk internationaal vertrek met de kinderen zonder toestemming is snelheid cruciaal. Een internationaal familierechtadvocaat kan direct een verzoek tot teruggeleiding indienen of een noodmaatregel bij de rechter vragen, zoals een uitreisverbod of inname van paspoorten. In Nederland is de Centrale Autoriteit van het Ministerie van Justitie en Veiligheid het aanspreekpunt voor internationale kinderontvoeringszaken. Lees meer over internationaal familierecht.

Voorbeelden uit de praktijk

Structurele frustratie van de omgang

Een ouder ondervond dat de ex-partner de kinderen structureel niet op de afgesproken momenten overdroeg, met steeds wisselende excuses over schoolactiviteiten of ziekte. De afspraken uit het ouderschapsplan werden daardoor in de praktijk uitgehold, zonder dat formeel een wijziging was overeengekomen.

De juridische beoordeling richtte zich op de aantoonbaarheid van het patroon van niet-naleving en de impact op de relatie tussen kind en niet-verzorgende ouder. Een schriftelijke sommatie leidde niet tot herstel; vervolgens is een kort geding gestart. De rechtbank verplichtte de ex-partner de zorgregeling na te leven en koppelde een dwangsom van honderd euro per overtreding aan de uitspraak, met een maximum van tienduizend euro.

Achterstallige kinderalimentatie via het LBIO

Een ouder ontving al meer dan zes maanden geen kinderalimentatie van de ex-partner, terwijl de bijdrage door de rechter was vastgesteld. De financiële situatie werd nijpend, met oplopende achterstanden in de kosten van zorg en opvoeding van het kind.

Omdat de alimentatie door de rechter was vastgesteld, kon het LBIO direct worden ingeschakeld zonder voorafgaande procedure. Het bureau heeft beslag gelegd op het inkomen van de ex-partner via de werkgever en de achterstallige betalingen ingevorderd. Voor de ontvangende ouder waren aan deze procedure geen kosten verbonden; de inschakeling van het LBIO is kosteloos voor wie alimentatie ontvangt.

Ex-partner weigert mee te werken aan wijziging

Een ouder vroeg advies omdat de ex-partner weigerde mee te werken aan een aanpassing van de zorgregeling na een verhuizing voor werk. De bestaande regeling werd door de verhuizing onuitvoerbaar, maar de ex-partner gebruikte de blokkade als drukmiddel in andere kwesties.

De juridische analyse richtte zich op het onderbouwen van de gewijzigde omstandigheden en het belang van het kind bij een werkbare regeling. Via een verzoekschrift bij de rechtbank is een nieuwe regeling gevraagd op grond van artikel 1:253a BW. De rechter heeft een aangepaste regeling vastgesteld die rekening hield met de reisafstand en de schoolweken van het kind, met een terugvalregeling voor onverwachte roosterproblemen.

Wat kost een procedure tot afdwinging?

De kosten hangen af van de gevolgde route. Een schriftelijke sommatie via een advocaat brengt beperkte kosten met zich mee, afhankelijk van de tijd voor analyse en briefopstelling. Bij een kort geding bedraagt het griffierecht 2026 voor zaken van onbepaalde waarde €341 voor natuurlijke personen, met daarbij komende advocaatkosten afhankelijk van de complexiteit van het dossier en het aantal zittingen. Bij gefinancierde rechtsbijstand via de Raad voor Rechtsbijstand bedraagt het griffierecht voor onvermogenden €93. Lees meer over tarieven en kosten.

Inschakeling van het LBIO bij niet-betaalde kinderalimentatie is kosteloos voor de ontvangende ouder; de kosten worden verhaald op de wanbetaler.

Vertrouwen en kwaliteit

Simmelink Advocaten is aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.
Lees meer over onze beoordelingen of bekijk hoe wij werken via onze werkwijze.